ไม้พะยูง ไม้มงคลแห่งป่าเมืองไทย
ไม้พะยูงเป็นไม้มงคลที่มีความสำคัญทางจิตใจของคนไทยมาช้านาน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของความเชื่อหรือคุณค่าของเนื้อไม้ ไม้พะยูงจัดเป็นไม้หอมชั้นดีที่มีลวดลายสวยงามและมีกลิ่นหอมอ่อนๆ โดยลักษณะของต้นพะยูงจะมีขนาดใหญ่ อายุยืนยาวนานหลายร้อยปี แก่นมีสีเหลืองทองถึงสีน้ำตาลแดง
ในอดีต เนื้อไม้พะยูงถูกนำมาใช้ทำเป็นของมงคลเครื่องรางของขลัง ไม่ว่าจะเป็นแหวน ตะกรุด พระเครื่อง ฯลฯ เพราะเชื่อว่าช่วยเสริมดวงชะตา นำโชคลาภ เมตตามหานิยม ปัดเป่าสิ่งชั่วร้าย และหากทำเป็นแหวนสวมใส่จะช่วยให้ร่างกายแข็งแรง มีสุขภาพดี ด้วยคุณสมบัติพิเศษตามตำรับยาไทยโบราณ นอกจากนี้ยังนิยมใช้ทำเป็นเฟอร์นิเจอร์ราคาแพงอย่างโต๊ะ เก้าอี้ ตู้ เตียง เพราะเนื้อไม้มีความแข็งแรงทนทาน ทำให้ผลิตภัณฑ์มีอายุการใช้งานยาวนาน
ในปัจจุบัน ไม้พะยูงจัดเป็นไม้หวงห้ามที่สงวนไว้ใช้ประโยชน์ของรัฐเท่านั้น การตัดไม้พะยูงมาใช้เป็นการส่วนตัวอาจผิดกฎหมาย เนื่องจากพะยูงกลายเป็นไม้หายากที่ใกล้สูญพันธุ์ ดังนั้นผลิตภัณฑ์ไม้พะยูงที่มีขายตามท้องตลาดส่วนใหญ่จึงเป็นการนำไม้เก่ามาแปรรูปใหม่ หรือปลูกไม้พะยูงทดแทนตามโครงการส่งเสริมป่าไม้ของภาครัฐและเอกชน
ถึงแม้ไม้พะยูงจะเป็นไม้มีค่าที่หายากขึ้นเรื่อยๆ แต่คุณค่าทางจิตใจและความเชื่อเรื่องไม้มงคลของไม้ชนิดนี้ก็ยังคงอยู่คู่คนไทยเสมอมา การอนุรักษ์และปลูกทดแทนจึงมีความสำคัญ เพื่อให้คนรุ่นหลังยังได้ใช้ประโยชน์จากไม้พะยูงสืบต่อไป
เนื่องจากไม้พะยูงเป็นไม้เนื้อแข็งที่ทนทานต่อการใช้งานมาก จึงมักนิยมนำมาแปรรูปเป็นเครื่องครัวและอุปกรณ์ทำอาหารที่มีความคงทน ได้แก่
เขียง ไม้พะยูงเหมาะสำหรับทำเขียงอย่างยิ่ง เพราะมีความแข็งแรงทนทาน รองรับการสับ ฟัน หั่นได้ดี ไม่แตกหรือผุกร่อนง่าย ทำความสะอาดง่าย อายุการใช้งานยาวนาน
ช้อนและตะหลิว การใช้ช้อนตะหลิวไม้เวลาปรุงอาหาร ช่วยเพิ่มกลิ่นไอและรสชาติที่อบอุ่น ไม่เหมือนโลหะที่ทำให้อาหารมีกลิ่นคาว ซึ่งไม้พะยูงก็เป็นหนึ่งในตัวเลือกยอดนิยม เพราะมีเนื้อเหนียวไม่ผุ ง่าย ให้สัมผัสนุ่มมือ แถมยังมีลวดลายสวย
ถ้วย ชาม จาน แก้ว ไม้พะยูงถูกนำมาแปรรูปเป็นภาชนะใส่อาหารในครัวไทยโบราณ เช่น ถ้วย ชาม จาน เนื่องจากมีคุณสมบัติแข็งแกร่งทนทาน สามารถหุงต้มได้ทั้งของร้อน ของเย็น เก็บรักษาได้นาน มีสีสันและลวดลายที่สวยงาม
ขวดไม้ กระบอกไม้ กระปุกไม้ ยังนิยมนำไม้พะยูงมาทำเป็นภาชนะสำหรับใส่เครื่องเทศ เมล็ดพืช ของแห้ง ของดอง และน้ำพริกต่างๆ เพราะช่วยรักษารสชาติและความสดใหม่ได้นาน เนื้อไม้มีกลิ่นหอมช่วยป้องกันการเกิดรา ใช้งานได้ยาวนาน
กระบวย ทัพพี การทำกระบวยและทัพพีไม้สำหรับตักแกงจากไม้พะยูง ช่วยให้ภาชนะมีความคงทน ทนต่อความร้อน ไม่บิดงอ เหนียวไม่หักง่าย เมื่อโดนความร้อนซ้ำๆ ก็ไม่แตกหรือสึกกร่อนง่าย
การใช้ผลิตภัณฑ์จากไม้พะยูงยิ่งสัมผัสกับการใช้งานนานเท่าไหร่ ยิ่งทำให้เนื้อไม้เรียบเนียนสวยงาม มีลวดลายติดตา แถมยังให้ความรู้สึกอบอุ่นผ่อนคลายเวลาใช้ทำอาหาร เหมาะกับครัวไทยที่เน้นความเป็นธรรมชาติ แต่อย่างไรก็ดี เนื่องจากไม้พะยูงกลายเป็นไม้หายากและมีราคาแพง อาจไม่เหมาะกับการผลิตเพื่อการค้า ส่วนใหญ่จะเป็นการทำไว้ใช้ภายในครัวเรือนมากกว่า
